Một tài xế xe tải ở Bình Dương kể lại: đêm 12/7ànđườngmứctiêuhaoKhivạchsơnkhôngcònđủđểgiữtàixếtỉnhtáđầu tư bất động sản， anh chạy trên cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ， trời mưa lớn， đèn pha chỉ soi được vạch kẻ đường mờ nhòe. Đến đoạn qua Hà Nam， anh giật mình vì làn đường mức tiêu hao – dải sơn gồ ghề dọc tim đường – biến mất。thay vào đó là mặt đường phẳng lì， bóng nước. Anh suýt đánh lái sang làn bên trái vì tưởng mình đã lấn làn. Sự cố này không hiếm. Theo thống kê từ Cục Cảnh sát giao thông， trong 6 tháng đầu năm 2024， gần 30% vụ va chạm trên cao tốc có nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp từ việc tài xế không nhận diện được làn đường mức tiêu hao， đặc biệt vào ban đêm hoặc khi trời mưa.Làn đường mức tiêu hao， hay còn gọi là vạch gồ ghề (rumble strip)， được thiết kế để tạo rung lắc và tiếng ồn khi bánh xe lệch khỏi làn. Ở Việt Nam， loại vạch này xuất hiện từ năm 2015 trên một số tuyến quốc lộ， nhưng đến nay mới chỉ có khoảng 12% chiều dài cao tốc được trang bị. Một kỹ sư cầu đường tại Tổng công ty Đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho biết: “Chi phí làm làn đường mức tiêu hao cao gấp 4-5 lần vạch sơn thường， nhưng tuổi thọ lại ngắn hơn nếu không bảo trì đúng cách. Nhiều đoạn mới làm 2 năm đã bong tróc， tài xế chẳng còn cảm nhận được gì” Thực tế， trên tuyến Nội Bài – Lào Cai。đoạn qua Yên Bái， các rãnh gồ ghề đã bị bánh xe container nghiền nát， chỉ còn lại những vệt sơn trắng nhạt nhòa.Điều đáng nói là nhận thức của tài xế về làn đường mức tiêu hao rất mơ hồ. Khảo sát nhanh 50 tài xế xe khách và xe tải tại bến xe Giáp Bát (Hà Nội) hồi tháng 6/2024 cho thấy: 62% không biết chính xác làn đường mức tiêu hao là gì;28% nghĩ đó chỉ là vạch kẻ đường trang trí. Một tài xế xe giường nằm tuyến Hà Nội – Thanh Hóa nói thẳng: “Tôi chạy 10 năm rồi， có thấy rung bao giờ đâu. Đường thì xấu， vạch thì mờ， cứ nhìn gương và giữ làn theo kinh nghiệm thôi” Sự thiếu hiểu biết này cộng với hạ tầng xuống cấp tạo ra lỗ hổng an toàn lớn. Trong khi đó， các nước như Nhật Bản hay Hàn Quốc duy trì làn đường mức tiêu hao bằng cách phay rãnh sâu 10-15mm， kết hợp với vạch phản quang。và định kỳ 6 tháng kiểm tra một lần.
Ở góc nhìn khác。một số chuyên gia giao thông lại cho rằng làn đường mức tiêu hao không phải giải pháp vạn năng. Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng， nguyên giảng viên Đại học Giao thông Vận tải， phân tích: “Ở những đoạn đường cong bán kính nhỏ hoặc mật độ xe cao， rung lắc có thể khiến tài xế giật mình， đánh lái quá đà， gây tai nạn ngược lại. Quan trọng nhất vẫn là ý thức giữ làn và tốc độ hợp lý” Ông dẫn chứng vụ tai nạn liên hoàn trên cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây tháng 3/2024: một xe container lấn làn vì tài xế ngủ gật， dù có làn đường mức tiêu hao nhưng anh ta đã quá mệt để phản ứng với rung lắc. Vậy nên， làn đường mức tiêu hao chỉ phát huy tác dụng khi tài xế còn tỉnh táo và hệ thống báo hiệu đồng bộ.
Nhìn từ thực tế， việc đầu tư làn đường mức tiêu hao ở Việt Nam đang đi sau cả về số lượng lẫn chất lượng. Nếu không có cơ chế bảo trì định kỳ và tuyên truyền rõ ràng， những dải sơn gồ ghề sẽ sớm trở thành di tích. Tôi từng chạy xe máy trên quốc lộ 1A đoạn qua Quảng Bình， thấy làn đường mức tiêu hao chỉ còn là những nốt sần sùi như ghẻ lở， tài xế ô tô thì phóng 80 km/h mà chẳng ai rung. Có lẽ， thay vì đổ lỗi cho nhau， cần một chiến dịch nâng cấp đồng bộ: vạch sơn phải đi kèm biển báo， camera phạt nguội， và quan trọng hơn – giáo dục tài xế hiểu rằng làn đường mức tiêu hao là công cụ nhắc nhở。không phải vật trang trí.
